BI MANDO ARREBA SARARENTZAT
Akabo festa. Ospa hemendik.
Auskalo nor arraio haizen, baina...
...zergatik nahi duk neska oso-osorik hiretzat?
Bera aise moldatuko duk gu laurokin.
Whiski on bat bazaukaagu, gainera.
-Hementxe hire zain! -Gainera...
Zer egin behar duk orain, putakumea?
Ni akabatuko nauk, baina ez duk neska ukituko...
...hilotz batekin dibertitu nahi ez baduk.
Hortxe geratzen bazara, eguzkitan kiskaliko zara.
Esan didate hilko nindutela eta horrela ez nituela salatuko.
Esan didate...
Orain ez dizute gauza handirik esango. Jantzi zaitez.
Zu gizon zintzoa zara.
Ama Birjinari otoitz egingo diot gaitzetik babes zaitzan beti.
Jainko Jauna!
Eta otoitz egingo dut baita ere nahi duzun guztia eduki dezazun.
Zer arraio ari da moja bat hemen?
Misiolaria naiz. Mexikon moja bat inoren beldurrik gabe ibil daiteke.
Gizon horiengandik ihesi joan ordez, janari eskean hurbildu natzaie.
-Eman al dizute? -Ez.
-Zer edo zer edukiko dute. -Orain ezingo nuke ezer jan.
Whiski pixka batek on egingo dizu.
Whiskia? Eskerrik asko.
-Hori da zure mandoa? -Bai.
Jatekorik eta urik gabe? Nola iraun nahi duzu bizirik?
Jainkoak lagunduko zidalakoan nengoen.
Horrelako beste hirurekin?
Zu ere bidali zaitu.
-Norantz zoaz? -Iparraldera.
Iparraldera?
Ni hegoaldera noa ba.
Zaldi horiek hartu, eta abiatuko naiz.
Hilotzak harriekin estali behar genituzke.
Kristauen modura lurperatu behar ditugu, nolabait.
-Zu horrela tratatu eta gero? -Jakina.
-Zu ez zaude burutik ondo. -Badaukazu palarik?
Arreba, jaso begiak zerura.
Jainkoaren izakiak al dira horiek?
-Bai horixe. -Ez diegu beren jana kenduko, ezta?
Badaukazu palarik?
Bai, nire zama-zaldian.
Ekarriko al didazu? Nire arima salbatzeko, zurea ez bada.
Ez zait axola horiek hil izana, baina ez naiz berengatik izerdituko.
Nire mandoa bezain egoskorra zara.
Egoskorragoa.
Zer moduz babak?
Izan ditut gauza mingarriagoak bizitzan.
Eskerrik asko, anaia.
-Hogan naiz. -Ni, berriz, arreba Sara.
Noizbait nekatzen bazara moja izateaz...
...lurperatzaile bikaina izango zara.
Jan babarrunak. Horiek ez ziren borrokalari onak...
...baina horietako bat ez zen sukaldari txarra.
Ez dut beren janaririk nahi, baina ur pixka bat nahi dut.
-Hartu nahi duzuna. -Mila esker.
-Burutik jota zaude! -Emaidazu hori.
Bedeinkatu nahi badituzu, lehorrean bedeinka itzazu.
Ahalegin handiz lagundu dizut, baina orain banoa.
Eta ez jarri eguzkitan, ezbehar larririk izan nahi ez baduzu.
Agur. Mila esker berriz.
Jainkoa zurekin izan bedi.
Zorionekoa zu.
Frantses zalditeria dirudi. Haiekin joan ahal izango zara.
Lagunduidazu! Nire bila dabiltza.
Zergatik?
Dirua bildu nuen mexikarrentzat. Gauez ihes egin nuen.
Moja ez bazina, ez nizuke larrua salbatuko.
Kendu gurutze hori, ispiluak bezala distiratzen baitu.
Hartu azken zaldia eta nire atzetik etorri.
Putakumea.
Zer ari zara?
Zuregatik egiten ari naizena...
...ezingo luke Ama Birjinak inolaz ere egin.
Poliki ibiliko gara, ibaiko ura gehiegi ez harrotzeko.
Zergatik jarri duzu hildakoa zaldi gainean?
Zaldunarekiko zaldiaren arrastoa sakonagoa delako.
Suertea badugu, frantsesak zaldi horien atzetik joango dira.
Jan ezazu hau.
Arestian esan dizut zerbait jateko.
Zure urdaileko burrundak frantses armada osoa erakarriko du.
Ez da ezer entzuten eta. Zergatik zaude nirekin haserre?
Moja batek ez luke hain polita izan behar.
Nire itxurak ez du garrantzirik.
Jesukristo gure Jaunarekin ezkonduta nago.
Horrexek sumintzen nau, eta barkatu hain gordin esatea.
-Ez nauzu mindu, anaia Hogan. -Ez niri "anaia" deitu.
Barkatu.
Zuek, zoazte alde horretatik.
Besteak, zatozte nirekin.
Banandu egin dira eta hurbiltzen ari zaizkigu.
Ez gelditu hor eserita. Mugi.
Ezin ditugu atzean utzi. Sartu hor.
Tiro egitean, nigan jarriko dute horiek arreta.
Zu egon zain eta zoaz berehala beste aldetik.
Adiskide zoragarria izan zara, Hogan. Jainkoa zurekin izan bedi.
Ez sartu Jainkoa tartean. Mugi bizkor.
-Ezin naiz hor sartu. -Zergatik ez?
Kriskitin-suge bat dago.
Segi kantatzen, adiskidea.
Sar ezazu mandoa hona.
Tori. Banantzen bagara, hau ona da jateko.
Begiratu hor barruan.
Ez dago ezer.
Mojek pokerrean jokatuko bazenute, zu txapelduna izango zinateke.
Ez dakit zuri nola eskerrak eman.
Orain hegoaldera joango zara, ezta?
Ez, iluntzen ari du. Otordu bero bat egingo dugu lehenik.
-Mojek badakite janaria prestatzen? -Nik, bai.
Ederki. Zure adiskideek babarrunak eta kafea utzi dizkigute.
Baina, lehenengo, egur bila noa.
Gezurra dirudi kriskitin-sugeak hain goxoak izatea.
Tori. Emakumeak lehenengo.
Eskerrik asko.
Iparraldera zoaz, beraz. Leku jakin batera?
Juarista talde baten bila nabil, haiekin babespean egongo naiz.
-Nondik zatoz? -Chihuahuatik.
Chihuahuatik?
-Han bizi al zara? -Urte askoan.
-Han badago frantses goarnizio bat. -Elizaren ondo-ondoan.
Ba al dakizu zenbat soldadu dauden goarnizioan?
-Gutxi gorabehera. -200 bat eta hainbat kanoi.
Nola dakizu hori dena?
Frantses ofizialek espainiera ikasi nahi zuten.
Ama Nagusiak ni bidali ninduen, frantsesez ere badakidanez.
Astean hirutan joaten nintzen goarniziora.
Gorroto ditut. Gorroto ditut, alajaina!
-Gorrotatzea ez al da bekatu? -Gauza txarrak gorrotatzea, ez.
Frantses armadak mexikarrak hiltzen ditu...
...beren kolonietako bat bihurtu nahi baitituzte.
-Handia al da gotorlekua? -Bi solairu. Monasterio bat zen.
-Patio bat dauka? -Patio zoragarri bat...
-Balkoiak eta eskailerak ditu? -Bai.
Eliza baten ondoan omen dago. Zer distantziara, zehazki?
Leku batzuetan, hiru bat metrora, asko jota.
Gotorlekuko teilatua elizakoa baino gorago edo beherago dago?
Askoz beherago.
-Badago zentinelarik? -Gau eta egun aurreko atean.
Arreba Sara, zurekin motelago joango naiz...
...baina gerrillari talde horietako batengana eramango zaitut.
-Gerrillako kidea zara? -Ordaintzen didaten artean, bai.
Ordaindu? Urretan, alegia?
Tortillatan ordaintzen badidate, ja ta tiro egingo diet begian.
Juaristak behartsuak dira, ordea, inor kontratatzeko.
Tratu bat egin nuen berekin: gotorlekua hartzeko plana nire kontu.
Ondo ateratzen bada, frantsesen diruaren erdia niretzat.
Beraz, ez zaude beren kausaren alde?
Ez beren kausaren alde, ez inorenaren alde.
Bi urte pasatu nituen gerran Estatu Batuetan.
Orain, dirua besterik ez zait interesatzen.
Hortaz, zergatik borrokatu zinen gerra hartan?
Mundu guztiak du behin ergela izateko eskubidea.
Hogan jauna.
Uztailak 14 frantsesen jai bat da.
Iaz, eguerdian, goarnizio osoa mozkortuta zegoen.
-Zer egun dugu gaur? -Uztailak 6.
Primeran.
Albiste horrek urrez beteko dizkit sakelak.
Horrek trago bat merezi du.
Bakarrik utziko zaitut pixka batean.
Ez joan oso urruti, baliteke beste sugeren bat agertzea.
Otoitz egingo dut ibiltzen ari naizen artean.
Bizkarrez egongo naiz. Ez kezkatu.
Jaun txit prestu bat zara.
Ez zenuen askotan lurrean lo egingo.
Neka-neka eginda nago. Lo egingo dut.
Zoriontsua dirudizu.
Aurkitu nauzun moduan ni aurkitzea mirari bat izan da.
Miraria ez, istripua. Bizitza istripuz beteta dago.
Ez, mirari bat izan da.
Bai, andrea.
Bi gizon zaldiz doaz elkarren ondoan...
...bala batek harkaitz batean jo, eta bat hiltzen du baina bestea ez...
...hori istripu bat da, ez mirari bat.
Ez duzu mirarietan sinesten?
Demagun gaur goizeko gizona...
Dinamita kartutxoa bota ziezadakeen nik bera hil aurretik.
Hori miraria izango zen, bai horixe.
Atsegin dut zu barrez entzutea.
Zer uste duzu, mojek ez dutela barre egiten?
Ez dakit. Inoiz ez dut gaua moja batekin pasatu.
Gabon, Hogan jauna.
Mila esker berriz guztiagatik.
Esnatu, arreba.
Mugitzeko ordua da.
-Ezin dut pixka bat gehiago lo egin? -Nirekin joan nahi baduzu, ez.
Zeharo gogortuta nago.
Ez nago zaldiz horrela ibiltzen ohitua.
Lagunduko al didazu altxatzen?
Eskerrik asko.
Minduta dauzkat gihar guztiak.
Nola ibiliko naiz gaur zaldiz?
Ni goizetik gauera nabil zaldiz. Etorri nirekin edo ez, zuk ikusi.
Hobeto sentituko zara, mandoan ordu batzuk ibili ondoren.
Oso kafe ona egiten duzu.
Bere kasa dabilen gizonak bere burua zaintzen jakin behar!
-Ez zaude ezkonduta? -Ez.
-Egon al zara inoiz? -Ez.
-Ezkondu egin nahi duzu? -Ez.
-Ez duzu emakumerik nahi? -Zertarako?
Berarekin umeak izateko eta lagunartean bizitzeko.
Zurruta eta jokoa uztera eta dirua aurreztera behartuko nau...
...eta bere kexuak entzutera. Ez, mila esker.
-Bizimodu bakartia izango da. -Bizimodu zoragarria da.
Baditut emakumeak nahi dudanean, eta ez dute Hogan abizena.
Eta zuk? Ez al duzu sekula emakume osoa izateko gogorik izan?
Gizon batekin maitasuna egin? Umeak izan?
Bestelako bizimodu bat aukeratu dut.
Eta zure Jainkoak emakume guztiei eman dizkizueten sentimenduak?
-Beti jakin nahi izan dut hori. -Gizakiak gara, jakina.
Sentimendu horiek datozkigunean, otoitz egiten dugu joan diren arte.
Zuk luzaroan egin behar izaten duzu otoitz?
Eta moja izan aurretik? Egon al zinen gizonen batekin?
Ez.
-Gizonen batek musu eman al dizu? -Ez.
Ez zara inoiz esna egon hori nola ote den galdezka?
Ez.
Emakume guztiak gezurtiak dira, baina mojak ere bai, nonbait.
Arrazoi duzu. Gezurra esan dut.
Gauza bat esango dizut, arreba.
Tamalez, ez zintudan ezagutu zuk zeure botoak egin aurretik.
Gero eta herrenago dabil.
Zauri bat du.
Astebete beharko du sendatzeko.
Ea herri horretan babesten zaituzten mandoa sendatu arte.
Zergatik ezin naiz zama-zaldian joan?
Nire gauzak daramatza, eta 14rako Chihuahuan egon behar dut.
-Mesedez, anaia Hogan! -Ez niri "anaia" deitu!
Arrazoi duzu, Mando jauna. Nire mandoa baino temosoagoa zara.
Herri horretara iristean, "adios" esango dizut.
Hemen bereiziko gara.
-Zer ari zara orain? -Santutegi honetan otoitzean.
Bart gauean ere otoitz egin zenuen. Otoitzik gabe geratuko zara.
Santutegi batetik igaro, eta otoitz ez egitea bekatua da.
-Begiak ixten badituzu, ez. -Mesedez, Hogan jauna.
Santutegi txikiak otoitz laburra behar du.
Ikusten otoitz labur batek zer egin dezakeen?
Jainkoak gizon zintzo bat bidali dit...
...eta hark Jainkoaren izaki honekin trukatu dit mandoa. Banoa zurekin.
Zure mandoa "burro" horren truke?
Gizon prestu horrek tratu zintzoa egin badu zurekin...
...ez duzue zeruan topo egingo.
Gizon hau horko muinoetan bizi da.
Frantses patruila batekin topo egin du, duela hiru ordu.
Norantz zihoazen?
Behar ditugun gauzak erosi, eta goazen.
-Igo zaitez zuhaitz horretara. -Zer zuhaitz? Zergatik?
Goitik behera begiratzeak ikaratu egiten nau.
Gora begiratu ba. Puma bat dabil inguru honetan.
Barkatu, arreba.
Zer ari zara?
Ez baduzu piztia ikusten, ezin diozu tiro egin.
Zer ari zara, arreba?
Zerura begira.
Orain, isilik.
Ea ihes egiten duen behingoz, asmo hori baldin badu.
Zer demontre?
Nor arraio dira horiek?
Jaitsi hortik. Nik hartuko zaitut.
Zer esan du Santa Mariaz?
Satevo-n, frantses soldaduak Santa Mariako trenaren zain zeuden.
Santa Mariara noa ni. Juaristak han ezkutatuta daude.
Ea jakiten duzun zergatik doazen frantsesak hara.
Jakingo dut, bai horixe.
Satevo oso urruti dago. Hobe dugu lo egitea.
Barkamena eskatu behar dizut.
Zuhaitzera igotzen lagundu dizudanean...
Ez duzu barkamena eskatu beharrik.
Larrialdietan, Elizak dispentsa ematen du.
Ez da bekatua lehen zuk niri popatik heldu izana.
Non ikasi duzu hizkera hori?
-Zer hizkera? -"Popa".
Komentuan.
Arreba Harrietek gorputz atalak izendatzen erakutsi zigun.
Honi "popa" deitu zion.
Nongoa da arreba Harriet?
New Orleanskoa. Zer ba?
Jakin nahi nuke zer egiten zuen moja izan aurretik.
-Egun on, arreba. -Jainkoak bedeinka zaitzala.
Jiratu ezkerretara.
Aurrera!
Jiratu ezkerretara. Aurrera!
Geldi!
Jiratu atzera!
Presta zaitezte!
Apuntatu!
Tiro egin!
Jiratu ezkerretara!
Aurrera!
Arreba, mesedez!
-Zatoz nirekin. -Ez dizut ulertzen.
Ofizial bat hiltzen ari da. Zatoz nirekin, mesedez.
-Zaindu zamaria. -Bai, kapitaina.
Apaiza ez bazara ere, emaiozu laguntza espirituala.
Gure koronela oso gaixorik dago.
Hilzorian dago.
Doktore, utziozu mojari bedeinkapena eman diezaion.
Har ezazu bere arima zure baitan, Ama Birjina...
Zu zara! Puta zikina!
Musu eman gurutzeari. Musu eman gurutzeari!
Eldarnioan ari zen. Barkaiozu.
Barkatzen diot. Bihotz-bihotzez barkatzen diot.
Orain Jainkoarekin dago.
Demontre!
Nola edan dezakezu hau?
Mozkortu egingo zara! Zer gertatu zaizu?
Ezagutu egin naute, horra!
Nork?
A zer ikara! Tiro egingo zidatela uste nuen!
Nork ezagutu zaitu? Zer egin du?
-Hil egin da. -Zer esaten ari zara?
Hilzorian zegoen koronel bat kontsolatzeko eskatu didate.
Espainiera irakasten nion Chihuahuako gotorlekuan.
Jainkoari eskerrak, ez diote sinetsi hori esan didanean.
Zer esan dizu?
Juarista nazkagarria.
Bera hil da eta zu onik zaude. Zer jakin duzu?
Tren baten zain daude; gaur abiatuko da Santa Mariara...
...hornigaiz eta munizioz betea.
Bejondeizula, arreba.
Hemendik Santa Mariara haitzarte bat egongo da...
Eta haitzartea zeharkatzeko, zubi bat behar.
Trena heldu aurretik iritsi behar dugu guk hara.
Zubia erreko duzu?
Zubia eta trena leherraraziko ditut!
Mugi, zaldiz joan beharko duzu, hemen geratu nahi ez baduzu.
-Ez nago mozkortuta. -Whiski pila edan duzu.
Nire fedeak ur bihurtuko du whiskia.
Goazen azkar. Ez dut inoiz ikusi trenik lehertzen.
-Kendu erditik. -Denak hil ditzakezu?
Gorde hori. Yakiak dira.
Basatiak eta paganoak dira, baina Elizak batzuk kristautu ditu.
Igo zaitezke zaldira?
Baietz uste dut.
Zaldi gainean egotean, esadazu.
Ez adierazi ez oinazerik, ez ahuleziarik.
-Isilik egon. Zaldi gainean zaude? -Bai.
{Behin gizon bat hil omen nuen,} {auskalo non.}
{Tiro bat jo nion buruan,} {bera hiltzeko moduan.}
{Tiroa bota nion buruan,} {zer demontre nahi zuan?}
-Goroldioa ekarri didazu? -Bai.
-Horrela, haragia ez da ustelduko. -Zer egingo dut?
Pausoz pauso esango dizut.
Aurrena, mozkor-mozkor eginda egon behar dut.
Noiz sartu didate gezia?
-Duela 10 minutu galdetu didazu. -Eta zer erantzun didazu?
Duela ordubete inguru.
Pitzadura bat egizu geziaren makilan...
...bolbora pixka bat sartzeko bezain sakona.
Bolbora?
Bolbora, bai.
Horrek barrutik kauterizatuko du zauria.
Ez dakit gezia...
...bihotzetik gertu dagoen, baina ez dut uste.
Emakume batzuek esan didatenez, bihotza ez omen daukat...
...bere lekuan.
Hasi mozten, eta ez kezkatu oihu egiten badut...
Mugi, polita, zuk salbatu bainauzu yaki alu horiengandik.
Ez duzu nahiko nik orain tratua galtzea, ezta?
{Han heldu zen apaiza...}
{Apaiza han heldu zen...}
Ez da oso kantu polita...
...baina hori da mozkortuta kantatzen dakidan bakarra.
-Ez zait axola zer kantatzen duzun. -Atsegina zara, gero!
Nolanahi ere, apaiza protestantea da, ez katolikoa.
{Han heldu zen apaiza,} {apaiza han heldu zen...}
{...hizketan ari zen garratz} {erresumaren etorreraz...}
{Musu bat eman diezaiola,} {nire ipurdiari kaka dariola...}
{...eta pikutara dihoala...}
Beste botila bat behar dut.
Whiski gehiago.
Hau da azken botila.
Azkena? Berri txarrak, arreba.
Ez dizut tantarik emango, tinko behar duzu eskua.
{Sheriffa ere han etorri zen,} {han etorri zen sheriffa...}
{Bai, sheriffa ere han etorri zen,} {han etorri zen sheriffa...}
{Sheriffa ere han etorri zen...}
{...bere gizonak zekartzala} {urdinez jantzita.}
{Ene, hura alproja koadrila...}
{...demontrezko jende alua!}
-Bukatu dut. -Ez dago gaizki.
-Arotz batekin ezkonduta zaude. -Eta orain zer?
Moztu makila hementxe.
-Mozteko? -Bai.
{Orain sokara igo behar dut...}
{...bai, sokara igoko naiz,} {sokara naiz igoko...}
{...eta hor beheko putakume horiek...}
{...hau esango didate:} {"Sam, abisatu genizun".}
{"Sam, abisatu genizun."} {Demontrezko jende alua!}
Hautsi dezaket?
Zenbat denbora pasatu da?
-Ordubetetik gora. -Tren alu hori!
Trena bidean dago. Badakit.
Gogoratzen zer esan nizun istripuez?
Ez genuen yakiekin topo egin behar, baina hala gertatu da.
Mirari bat ez, istripu bat izan da, eta tratua izorratuko dit.
Zutitu nazazu.
Emakume ederra zara, arreba Sara.
Emakume ederraren itxura duzu, eta emakume ederraren usaina.
-Mesedez, Hogan jauna. -Ezin dut burutik kendu...
...ikusi zintudan lehen aldia, zu erdi biluzik zeunden.
-Ahaztu egin behar duzu hori. -Ezin dut, arreba ederra.
Ez dut ahaztu nahi.
Gauero, elkarren ondoan oheratzean, era horretara pentsatzen dut zugan...
...eta zu ukitu, besarkatu eta sentitu nahi izaten zaitut.
Barkatzen dizut bai baitakit mozkortuta ez bazeunde...
Beharbada. Baliteke.
Baina ezin dituzu gizon baten desioak eragotzi.
Eta zu moja ez izatea da nire desioa.
Mesedez, Hogan jauna.
Ondo da.
Har ezazu bolbora pixka bat nire zakutotik.
Ez hurbildu nigana nik esan arte.
Har ezazu bolbora pixka bat eskuan eta utzi zorroa hor.
Bete zirrikitua. Bete zirrikitua.
Ondo dago horrela.
Gogorrena orain dator.
Erabat sinkronizatuta egon behar dugu.
Bolborari su emango diodan orduko...
...sartuidazu gezia eta ateraidazu beste aldetik.
Zerekin bultzatuko dut gezia?
Jarri labanaren ahoa zeharka makilaren muturrean...
...eta jo ezazu pistolarekin.
Eta, mesedez, arreba Sara...
...zuzen jo ezazu, ez zeharka.
Eta ez badiot zuzen jotzen?
Hori ezta pentsatu ere, nire arreba ederra.
Gezia nire barruan puskatuko da.
Lurperatzaile bikaina zara, baina...
Ederki. Zer egingo dut goroldioarekin?
Estali zuloak bi aldeetatik.
Zentimetro bat inguru sar ezazu barrura.
Ondo da.
Azken tragoaren ondoren, zure eskuetan naukazu, doktore.
-Nire alde otoitzean? -Bai.
Nahikoa mozkortuta egongo naiz dagoeneko.
Zer demontre, hunkigarria iruditzen zait hau.
Azken gauza, arreba.
Bolborak su hartuko du, beraz kontuz ibili.
Zamatu zamariak.
Makila hau ateratzen didazun orduko abiatuko gara eta.
Prest?
Hornigaiak daramatzan tren frantsesa leherrarazi behar duzu.
-Noiz zauritu naute? -Duela ordu batzuk.
Zer?
-Kordea galdu duzu. -Zergatik ez nauzu esnatu?
-Uste nuen... -Uste? Zer uste eta zer usteondo!
Huts egin didazu, arreba. Huts egin didazu.
Zergatik ez zara zaldira igotzen?
Zeren...
Mozkorregi zaude bakarrik joateko. Zurekin joango naiz.
Eutsiozu zurdari.
Berma zaitez nigan.
Esaiozu zaldiari aurrera egiteko.
Gustatzen zait moja eder baten besoetan egotea.
Zuri zer iruditzen zaizu hori?
Elizarentzat zilegi da hori zure segurtasunerako delako...
...baina ez hartu libertaterik.
Barkatu, andrea. Benetan esaten dizut.
Begiraiozu egitura horri. Ezin ederragoa!
-Mirari bat da. -Leku aparta istripu baterako.
Dinamita karga hau nahikoa indartsua izango da?
Ez, oinarrian jartzen baduzu...
...baina goian jartzen baduzu, ohola horien gainean... danba!
Nola igoko zara horra sorbalda zaurituarekin?
-Ez, Hogan jauna. Ezta pentsatu ere. -Itxoin pixka bat.
-Gogoratu bizia salbatu nizula. -Gaur nik salbatu dizut bizia.
Nik bi aldiz salbatu dizut bizia frantsesengandik.
Nik ere bitan salbatu dizut bizia. Gogoratu geziaz!
Zer? Bertan behera utziko nauzu gehien behar zaitudanean?
Eta ezkutatzen ari zinen tokiko kriskitin-sugea, zer?
Hura erraza izan zen, ez zeukan arriskurik.
Lagundu al nizun edo ez gehien behar zenuen unean?
Orain nik behar dut laguntza.
Zer-nolako beharra da hori? Dirua besterik ez daukazu buruan!
Ba al dago hori baino gauza garrantzitsuagorik?
Nire bizitza. Igotzen banaiz, erori egingo naiz.
Zu bai moja arraio itxuratia!
Frantsesak zure juarista horiek sarraskitzera datoz...
...eta zu zara haiei lagundu diezaiekeen bakarra...
...eta ez duzu zubi alu horretara igo nahi.
Hori da, arreba fio zaitez horretaz.
Antigoaleko fede kristau horri esker...
...txoritxo bat bezala igoko zara.
Badakit ikaratuta zaudela, baina erraza da horra gora igotzea.
Egizu kontu zenbat bizi kristau salbatuko dituzun.
Fedea izan ezazu gurutze distiratsu horretan...
...eta Jainkoa eta santu guztiak zurekin edukiko dituzu.
Oraindik ez didazu esan nola piztuko duzun hau...
Utzi hori nire kontu. Erriflearekin piztuko dut. Gora!
Trena bidean egongo da.
Segi gora.
Jarri dinamita goi-goian, nik tiro ondo egin ahal izateko.
Hori da, arreba.
Eskubide osoa duzu, bai horixe...
...baina ez dut inor ikusi edarian zu bezain azkar ohitu denik.
Tiro batzuk botako ditut muniziorik gabe.
Jarri zubiari begira. Mugi, jira zaitez!
Horrelaxe.
Nik esatean...
...arnasa sakon hartu eta eutsi arnasari.
Helduiozu kanoi-muturrari. Hau ez da erraza.
Ez jarri hatzak gainean.
Orain sakon hartu arnasa. Eutsi arnasari.
-Ez zenion emango. -Bai.
-Arma mugitu egin da zuk tiratzean. -Emango nion.
Erakutsi eskua, ea dardarka dagoen.
Mozkortuta zaude oraindik. Ez zenioke sekula emango.
-Emango diot. -Sar ezazu bala bat.
Ea tamaina bereko zerbaiti emateko gauza zaren.
Hango arroka gaineko harri hura...
Ea ematen diozun.
Prestatuko didazu arma?
Jaitsi palanka beheraino eta gero itxi ezazu.
Primeran.
Orain... sakon hartu arnasa.
Berriz prestaidazu arma.
Egin dezagun proba, zu eserita eta ni belauniko.
Tira, eseri.
Hau ez da erraza.
Arnasa hartu.
Badakizu tiro egiten?
Ez, ez dakit! Alferrik igo naiz goraino!
Lasai egon. Ari zait mozkorraldia pasatzen.
Bitartean, egidazu kafe beroa.
Emango dizut nik kafea!
Zatoz zeure onera! Bestela, akabatuko zaitut, putakume zikina!
Eseri!
Esadazu noiz eutsi behar diodan arnasari.
Ama Birjina, zuzen tiro egiten lagundu ateo gaizto honi.
Eutsi arnasari!
Zer esan dizut?
Ondo entzun dizut, putakumea deitu didazu?
Whiskiak edozer gauza entzunarazten dio gizonari.
Jauna, barkatu gizon honi bere pentsamendu gaiztoak.
Hori da bila nenbilen kantina. Baliteke zure laguntza behar izatea.
-Taberna batean sar zaitezke? -Horrelako egoeretan...
...elizak dispentsa ematen du. Badakit.
-Bai, badakit ingelesez. -Ederki. Tekila.
-Zerbait hartu nahi duzu? -Baduzue limoi-edaria?
Berriz mozkortu nahian, ezta?
Ez naiz inoiz mozkortzen, yakiek geziz zauritzen ez banaute.
-Zertarako, ba, tekila? -Besoa olioztatzeko.
Aspaldi ez dute hemen mojarik ikusi.
Zu bezalakorik ez, jakina.
Horietako norbaitek ba al daki ingelesez?
-Ziur zaude? -Bai. Nik bakarrik.
Botila bat frantses xanpain nahi dut, 1789 urtekoa.
Frantses xanpaina, 1789koa.
-Zer da hori? -Zer da zer?
Xanpaina.
Ba al da herrian beste tabernarik El Gato Negro izenekorik?
-Zu al zara jabea? -Ez.
-Nor da ba? -Nire aita.
Noiz etorriko da?
Primeran! Hau da hau suertea!
Pasahitza ulertzen duen gizona ez dago hemen.
Uztailaren 15ean agertuko da.
Pozik egon behar zenuke bizirik egoteaz.
Zer lortu nahi duzu bizitzan?
Arrantxo bat? Ganadua? Zer nahi duzu?
Arrantxo bat?
Goizean goiz jaikitzeko eta iluntzean oheratzeko?
Egun osoan zaldiz? Ez. Nahiago nuke hilik egon.
Bada hiri bat, San Francisco, goraldian dagoena.
Nire zatia eskuratzen badut...
...inguru guztietako joko-etxerik handiena zabalduko dut...
...kaobazko barra gorriekin eta feltro berdezko mahaiekin...
...erruletan, dadoetan eta joko zoragarrietan jokatzeko.
Zuretzat hori ez da ezer, baina niretzat hori da bizitzea.
Gizon batzuek desio bitxiak dituzte.
-Non arraio dago zure aita? -Gaixorik dago.
Berarekin egon beharra daukat. Non dago?
Hiru egun daramatza hitz egin ezinik.
Ezin du alde hau mugitu.
-Ulertzen dizu hitz egiten diozunean? -Bai.
Ulertzen du ingelesa?
Nik bezain ondo, ez, baina... ama berarekin dago.
Ezin du hitz egin.
Ikus dezakegu?
Sartu, mesedez.
Ulertzen didazu?
Horrek baietz esan nahi du.
Botila bat xanpain behar dut, frantsesa, 1789koa.
Beltran koronelarekin egon beharra daukat.
Eramango al nauzu bere kanpamentura?
Eta zure semeak? Eraman nazake?
Herriko norbaitek ba al daki non dagoen kanpamentua?
Kandelagileak omen daki.
Mexikon, norbait bidean hiltzen denean, gurutzeak jartzen ditugu.
Beraz, gurutze hauek ez diote inori ezer pentsarazten.
Orain, goazen hortik.
-Urruti dago, Horacio? -Ez.
Gorde pistola, gringo.
Hogan dut izena. Beltran zain daukat.
Beltran koronela esan nahiko duzu.
Koronela, jenerala, zer axola dio? Eraman nazazue berarengana.
Zure zain nengoen, Hogan.
Zer gertatu zaizu?
Yakien gezi bat gelditu nuen.
-Ez zara Chihuahuara iritsi? -Ez.
Ez dut bidearen zati handi bat egin arreba Sarari esker.
Arreba? Nola ba?
-Tratuak bere horretan dirau? -Nik hitza betetzen dut. Eta zuk?
Emadazu botila bat tekila...
...eta plan biribil-biribil bat asmatuko dizut.
Esadazu zein den plana, eta nik esango dizut ea biribila den.
Gotorlekuko teilatua elizakoa baino beherago dago...
...eta uztailaren 14an frantsesak mozkortuta egongo dira.
Ez dago gaizki, Hogan. Mila esker, arreba.
Talde polita osatzen dugu, alajaina!
Hau lortzen badugu, gotorlekuei erasotzen ibil gaitezke.
Trena suntsitu ondoren, gotorlekua hartzen badugu...
-...nire herriak kemena hartuko du. -Zenbat gizon dauzkazu?
40, baina gehiago edukiko ditut Chihuahuan.
-Zenbat gehiago? -50 edo 60.
-Armadan zeundela uste nuen. -Hala nago.
Edozein armadatan, koronela erregimentu baten burua izaten da.
Bai, baina ez guk bezainbat borrokatu ondoren.
Kontu honetan sartu ninduzunean, ez omen zeneukan artilleriarik.
-Badaukazu dinamitarik? -Ez.
Ehundik behera errifle, matxete batzuk, eta besterik ez.
Mozkortuta ere, frantsesek sarraskitu egingo zaituztete.
Ez dituzu nire gizonak ezagutzen. Mexikar abertzale kementsuak dira.
Ez al da polita? Ba ni Hogandar abertzalea naiz...
...eta dinamita eduki nahi nuke.
Esadazu zer zuhaitzetan hazten den eta nire gizonek bilduko dute.
Dinamita pila dago salgai Texasko mugan.
Bai, baina dirua behar da.
Janaria eta botila ere eman egin dizkigute.
Bihar abiatuko gara Chihuahuara.
Gurekin etor zaitezke, nire agindura eta nire modura borrokatzera...
...edo joan zaitezke berriz ere Texasko taberna-zulo hartara.
Putakume batek ez dit egindako tratua desegingo.
Beste edozein zitalkumek horrela hitz egin izan balit, hilda legoke.
Baina Mexikori lagundu diozunez...
...bizirik alde egiteko aukera emango dizut.
-Orain ospa hemendik. -Ez naiz joango.
Eraztun hau urrezkoa da. Dinamita erosteko balioko dizu.
Zure jendeak izango du, beharbada, sal daitekeen zerbait.
Santa Mariara eramaten banaute, laguntza eskatuko dut han.
Dinamitak bizia salbatuko die nire gizon batzuei.
Esan dizut ez nuela tratua hautsiko...
...Texasen inork ez baitio mexikar bati dinamitarik salduko.
Eskatzen dizut erosteko dinamita guretzat.
Gustura erosiko nuke.
Hobe duzu hau berriz jostea.
Ez duzu nahiko jende horrek zu erdi biluzik ikustea.
Hau elkar hiltzea baino hobe da, ez?
Hileta bakarra egongo litzateke: katolikoa.
Ez nekien katolikoa zinenik.
Lasai, Hogan. Hemen ez dago yaki-gezirik, moja bat baizik.
-Zer moduz? -Ez nago ziur.
Zer diozu? Jakingo duzu baliozko ezer ekarri ote duzun.
Ez dakit zenbat emango diguten honen truke Texasen.
Ez dakizula?
Nire zaldia leherrarazteko bezainbat dinamita erosiko dugu honekin.
Bikain aritu zara niretzat, arreba.
Kausarentzat, alegia.
Honekin, erosi botika bat zure besoa goxatzeko.
-Hau eman dezakezu? -Eman egin nahi dut.
Begikoago zaitut juarista gisa moja gisa baino.
Chihuahuan ikusiko zaitut, beraz.
Ederki. Gotorlekua hartzen badugu, ospatu egin beharko dugu.
Whiski pixka bat jarriko dizut zure limoi-edarian.
-Zurekin hitz egin nahi nuke... -Iritsi dira zure zaldiak.
Nire zama-zaldian badauzkat pistola eta Winchester batzuk.
Jakingo duzu horiekin zer egin.
Arreba Sararen lagun zahar batzuen oparia.
Hitz egin dezakegu?
Orain ez. Ezin dut astirik galdu abiatzekoa naizenean.
Non egingo dugu hitzordua?
Chihuahuako hegoaldean badago eliza txiki bat.
Egon han goizean goiz uztailaren 14an.
Ondo ibili.
Ez utzi frantsesei diru hori gu iritsi aurretik gastatzen.
-Agur, arreba. -Agur.
-Kaixo, Hogan jauna. -Zer dugu, arreba?
-Pozten naiz zu onik ikusteaz. -Dinamitaren zain zaude?
-Eta zure zain. -Neure zain?
Zure falta sumatu dut.
Azken egunotan, zure astoak ez nau pausoa moteltzera behartu.
-Ez da egia izango? -Bai, demontre!
Zer gertatzen da?
Arazo bat dago, arreba...
Ez zintudan inoiz ezagutu behar.
Beltran zain dago.
Non sartu zara? Ordu gutxi barru ilunduko du.
Hiru herritara joan behar izan dut, baina dinamina pila daukat...
...gehi puru mordo bat.
Nire gizonak berehala abiatuko dira elizara.
-Zenbat gizon dituzu? -Ehun bat. Goazen.
Goarnizioa alde horretan dago.
Mozkortuta egongo dira dagoeneko, baina ez diet kantatzen entzuten.
Ez daude mozkortuta. Datak nahasiko zenituen.
Ez, gaur da beren independentzia-eguna: uztailak 14.
Leherrarazi zenuen trenak erne jarri ditu.
Orain erasotzea suizidioa litzateke. Ezin ditugu ezustean harrapatu.
Ezustean ez bada, ez diet erasotzen gizon gehiagoko armadei.
Etsi ordez, entzun pixka batean.
Entzuten dizut, baina nik gizonak ditut gogoan eta zuk, ordea, dirua.
Badakit frantsesak ezustean nola harrapatu.
Hemendik hiru kalera, gotzainaren egoitza ohia dago.
Gotzaina euriteetatik babesteko, bazegoen tunel bat...
...gotorlekura zeramana, hura monasterioa zen garaian.
Gotzaina joan, eta tunela itxi zuten. Ireki ahal izango duzue.
-Nor bizi da orain hor? -Nire adiskide min batzuk.
-Fidagarriak? -Erabat fidagarriak.
Badakit nola asmatu.
-Nola? -Sua erabiliz.
Espainierazko eskolak ematen zenizkienean...
...ikusi al zenuen non gordetzen zuten dirua?
Jeneralaren bulegoko kutxa gotorretik ateratzen zuten.
Eraikin horretako bigarren solairutik.
-Burdinazkoa edo zurezkoa zen? -Burdinazkoa.
Ederki. Ez da erreko.
Bana ditzagun zure gizonak lau taldetan...
...eta eman diezaiegun kerosenoa eta dinamita.
Lehen taldeak eraso diezaiola ate nagusiari.
Bigarren taldeak tunela zeharkatuko du patioraino.
Eta hirugarren taldeak horko ate horri erasoko dio.
Laugarrena hemen goian egongo da, tiratzaile onenekin.
Zentinelak hilko dituzte eta su emango diote gotorlekuari.
Horrek guztiak aldi berean gertatu behar du.
Aurrena, gauaren zain egongo gara.
Gero, emakume eta ume batzuek dinamitadun "piņata" eramanez...
...ate horretara hurbilduko dira.
Zer da "piņata"?
Festa alaitzeko Mexikon duten aspaldiko modu bat.
Zatozte.
-Sarita, laztana! -Rosanna!
Onik zaude! Ez zaituzte harrapatu!
Ez didate nire neskarik kutunena harrapatu!
-Arreba Sara, hau putetxe bat da. -Ez, Hogan, ez da putetxe bat.
Hau herriko putetxerik onena da.
Gau eta egun basamortu horretan adarra jo didazu!
Nik ez nuen nahi. Zuk behartu nauzu.
Zer arraio behartuko zintudan nik?
Zer esan zenidan zalditeria ikusi genuenean?
Moja ez banintz, ez ninduzula salbatuko.
Goarnizioa aipatu nizunean, esan zenidan...
...moja ez banintz agur esango zenidala.
Zurekin egon nahi nuen, babesean egon nahi nuen.
Kanpamentuan esan nahi izan nizun, baina oso lanpetuta zenbiltzan.
Ez duzu zertan harrituta egon, ateo arraioa, mugi!
Baliteke nik zuri bizia salbatzea, berriz ere!
Hogan, "piņata".
-Hor daukazu kerosenoa? -Bai.
Utz dezatela hau eraikinaren kontra, atetik kanpo.
-Zenbat iraungo du metxak? -30 bat segundo.
Ihes egiteko astia izango dute.
Emakumeak eta umeak izango dira, ez ahaztu.
Metxa luzeagoa balitz, ikusi egingo litzateke.
Ez hautatu ume txikiegirik eta emakume zaharregirik.
Eta ez dezatela estropezu egin.
Bete ezazue goxokiz eta fruitu lehorrez...
...urtebetetze festetan bezala.
Ireki dute tunela.
Nire gizonek askatuko dituzte.
Ezin dut mugitu.
Dinamita erabiltzen badugu, akabo ezustekoa.
Tranpa-zuloa irekiko lukete, beste preso bat edukiko balute.
Frantsesak nire atzetik dabiltza.
Eskaiezu frantsesei sari bat nire truk.
Zu hemen sartzen ez bazaituzte ere, Hogan gotorlekuan sartuko da.
Tranpa-zuloa irekitzeko aukera egokia da.
Ez zait gustatzen.
-Aurkituko dugu beste modu bat. -Zer modu?
-Ez dakit. Utzi pentsatzen. -Ez dago astirik.
Ez zait gustatzen, hala ere.
Tranpa-zuloa irekitzera behartu behar ditugu, ezta?
Esaten ari zarena erokeria da.
Mundu guztiak du behin ergela izateko eskubidea.
Nola jakingo dugu aldi berean erasotzen ari garela?
Gizon bat jarriko dut elizako kanpandorrean.
Zu eta Sara gotorlekuan sartzen ikusten zaituztenean...
...hiru aldiz joko du kanpaia.
"Piņata"ko andreak poliki abiatuko dira.
Zuek ate barrura sartu eta kanpaiak joz geroztik...
...lau minutu faltako dira leherketarako.
-Gutxi da. Sei segundo. -Ederki. Sei.
Goazen ba espainierazko eskolak ematera.
Itxaron.
Ez dakit hau nola aterako den, baina hau zor diot neure buruari.
-Joan beharra daukagu. -Garai txarra gerrarako.
Garai txarra.
Norbaitek ba al daki ingelesez?
Bai, jauna. Zer nahi duzu?
Zerbait daukat hemen, interesatuko zaizuena.
Sarjentu, ireki atea.
Demontre, Sara da eta!
Sartu, sartu!
Mugi, untxitxo.
Sarjentu, itxi atea.
Jeneralak ezagutu nahi zaitu. Itxoin pixka bat.
Kapitaina, itxaron pixka bat.
Nazkatuta nago Juarista honetaz.
Hiru egun daramatza isildu gabe.
Zure jeneralak lagunartea nahi badu, primeran...
...baina giltzapetu ezazue hau gu berriketan ari garen artean.
Sentitzen dut.
Sartu.
Sarreran bertan jarriko dute "piņata".
Keinua egiten dizudanean, hasi korrika.
Untxitxo honek gustura hartuko luke berriz ere gurutzea eskuetan.
Zuek biok, zatozte hona.
Sartu, mesedez.
Barkatu, baina ez naiz zutaz barrez ari...
...jantzi honetaz baizik.
Horrela jantzita fusilatu behar zintuzkegu.
Mexikar armadarentzat dirua biltzea delitua da, nonbait...
-Teniente bati tiro egitea ere bai. -Hil al da putakume hori?
Tenientea hil zen eta zu ere hilko zara.
Le Claire jenerala naiz.
Nire izena Hamilton da.
-Tex adiskideentzat. -Urte askotarako.
Nola ekarri diguzu ba usakume hau?
Lur sail bat daukat iparraldean.
...eta moja hau ikustean...
Eta hori entzutean, hau esan nion neure buruari:
"Tex, eraman ezak moja arrastaka frantsesengana."
Gorroto diet juarista alu horiei.
Istiluak sortzen dizkidate etengabe.
Nire mexikarrek independentziaren alde otoitz egiten dute.
Ez zenekien sari bat zegoenik?
-Sari bat? -Urrezko 200 libera.
Arraioa!
Norbaitek begian hesola bat sartzea baino hobea da hori.
Giltzapetu ezazu eta utzidazu joaten.
Giltzapetu? Ez, jauna.
Hiltzera kondenatuek eskubidea dute azken gaua lasai igarotzeko.
-Ardoa edo koņaka, Sara? -Koņaka. Edalontzia beteta.
Nire usakume eztiak nahi duena.
Koronela, ekarri 200 liberak.
Bai, jenerala.
Hamilton jauna? Tex?
Niri ez bete hainbeste edontzia. Nekazari arrunt bat naiz.
Sarak jo eta pasa egiten digu, koņakarekin eta gauza guztiekin.
Zure bertuteei eta, bereziki, zure bizioei, Sara.
Zer pena biak lurperatu beharra!
Barkatu, monsieur Hamilton.
Kantatzen badakien herri bat: mexikarrak.
-Ezagutzen duzu doinu hori? -Ez horixe.
"Las Maņanitas", urtebetetze, ezkontza eta jaietarako. Ederra!
Hunkigarria, gero!
Gurekin ospatu nahi dute gure independentzia eguna.
-Badakizu zer den "piņata" bat? -Ez horixe.
Zatoz ikustera. Asmakizun xarmanta da.
Animalia baten irudia egiten dute paperez...
...gorputzaren erdian buztinezko ontzi bat daukana.
Gozokiz, fruitu lehorrez, fruituz eta jostailuz betetzen dute...
...eta zuhaitz batetik zintzilikatzen dute gero.
Orain bai polita.
Mugi!
Hemendik.
Zoaz berriz etxera eta har ezazu beste koņak bat.
-Non dago Sara? -Azken gela. Ezkerretara. Nire gela.
-Sara, ireki. -Bainatzen ari naiz.
Irten baineratik ba.
Beranduago etor zaitezke? Zuretzat jantzi nahi dut.
Nor arraiok ikusi nahi zaitu jantzita?
Kapela erantzi zenezakeen, gutxienez.
Ez dut horretarako astirik.
Goazen!
AZPITITULUAK: Jon Muņoz